Translate

Παρασκευή, 31 Μαΐου 2013

Γεωλογικοί Περίοδοι και Πανγαία

Γεωλογικοί Περίοδοι και Παλαιοκλίμα
Η Γη κατά τη διάρκεια των αιώνων γνώρισε πολλές μεταβολές (ηφαιστειακές εκρήξεις, σεισμοί, συγκρούσεις με μετεωρίτες κ.α.), οι οποίες διαμόρφωσαν την επιφάνεια που είναι γνωστή σε μας σήμερα.
Αυτή η πορεία της Γης, διαιρείται σε πέντε γεωλογικούς αιώνες - τη Γεωλογική Χρονική Κλίμακα[1], σύμφωνα με τους τύπους των βράχων και το είδος των απολιθωμάτων που ανευρίσκονται σε αυτούς. Οι γεωλογικοί αιώνες διαιρούνται σε περιόδους, οι περίοδοι σε υποπεριόδους και οι υποπερίοδοι σε εποχές και βαθμίδες. Ο γεωλογικός αιώνας αντιστοιχεί στο άθροισμα στρωμάτων, η γεωλογική περίοδος στο σύστημα ή στη διάπλαση στρωμάτων, η γεωλογική εποχή στη σειρά και η βαθμίδα στη γεωλογική ηλικία (Σχμ.1, 1,1).

Καταρχαιοζωικός Αιώνας

 


πριν 4,567 δισεκατομμύρια χρόνια ως 3,8 δισεκατομμύρια χρόνια

 

Αρχαιοζωικός Αιώνας
3,8 έως 2,5 δισεκατομμύρια χρόνια πριν

Προτεροζωϊκός Αιώνας


από 2,5 δισεκατομμύρια έως 543 εκατομμύρια χρόνια πριν
Παλαιοζωικός Αιώνας
543 έως 248 εκατομμύρια χρόνια πριν

Μεσοζωικός Αιώνας


248 έως 65 εκατομμύρια χρόνια πριν

Καινοζωικός Αιώνας


άρχισε πριν 65 εκατομμύρια χρόνια και συνεχίζεται μέχρι σήμερα
 Η περιοδικότητα των γεωλογικών αυτών περιόδων έχει διάρκεια πότε μεγαλύτερη και πότε μικρότερη και δρα με κυκλικότητα. Η διάρκεια των τεσσάρων παγετώδη περιόδων (Günz, Mindel, Riss και Würm) είναι  δυο εκατομμύρια έτη περίπου.
Ωστόσο, υπάρχουν κύκλοι  των 400.000, των 100.000 ετών, των 10.000 ετών, καθώς και  μικρότερες περίοδοι, όπως περίοδοι 500 ή 100-150 ετών (Ψευδοκύκλοι)
Η περιοδικότητα αυτή σύμφωνα με τη Θεωρία του Milankowitch[2] οφείλεται κυρίως, σε αστρονομικά φαινόμενα σχετικά με την περιστροφή της γης γύρω από τον ήλιο και γύρω από τον άξονά της. Με βάση αυτά τα δυο, έχουν υπολογιστεί τρεις κύριοι κύκλοι μεταβολών: η εκκεντρότητα τροχιάς (περίοδος≈100.000 ετών), η κλόνηση του άξονα (περίοδος≈40.000 ετών) και η μετάπτωση των ισημεριών (περίοδος≈23.000 ετών).
Πριν από δυο εκατομμύρια χρόνια, άρχισε μια νέα γεωλογική υποπερίοδος του Καινοζωικής περιόδου, η Τεταρτογενής, η οποία είναι γνωστή και ως περίοδος του ανθρώπου ή των παγετώνων. Η Τεταρτογενής χωρίζεται σε δύο επιμέρους χαρακτηριστικές εποχές[3].

  •   το Πλειστόκαινο. Έληξε πριν από δέκα χιλιάδες χρόνια, και διακρινόταν σε κύκλους, όπου το κλίμα ήταν πολύ κρύο. Ενδιάμεσα αυτών των κύκλων υπήρχαν μεσοπαγετώδεις περίοδοι κατά τις οποίες οι θερμοκρασίες και η στάθμη της θάλασσας ήταν υψηλή. Η τελευταία παγετώδεις περίοδος ήταν πριν διακόσια χιλιάδες χρόνια. Το μεγαλύτερο μέρος του Βόρειου ημισφαιρίου της Γης ήταν καλυμμένο από παγετώνες, που είχαν δεσμεύσει μεγάλη ποσότητα νερού και η στάθμη της θάλασσας ήταν 120 μέτρα κάτω από το σημερινό. Η χλωρίδα και η πανίδα της περιοχής άλλαξε (π.χ. βρέθηκαν κόκαλα και χαυλιόδοντες μαμούθ στην Μεγαλόπολη και στη Φλώρινα).
  •   και το Ολόκαινο. Πριν από 16.000 χρόνια περίπου, οι παγετώνες άρχισαν να λιώνουν. Το νερό αποδεσμεύτηκε με αποτέλεσμα να ανέβει η στάθμη της θάλασσας. Η θάλασσα σκέπαζε την ξηρά και οι βουνοκορφές των βουνών γίνονταν νησιά. Η περίοδος αυτή, τέλειωσε πριν 11.500 χρόνια και έτσι άρχισε η ολόκαινη που συνεχίζει μέχρι τις μέρες μας. Με πολύ μικρές γεωλογικές και κλιματολογικές αλλαγές.
  Με το παλαιοκλίμα, μπορούμε να εξακριβώσουμε το κλίμα που υπήρχε σε έναν τόπο κατά τις διάφορες γεωλογικές περιόδους, καθώς και τις κλιματολογικές συνθήκες του περιβάλλοντος (υγρό, ξηρό, θερμό και κρύο), στο οποίο ζει και δρα ο άνθρωπος, το ζωικό και το φυτικό βασίλειο, καθώς και τις φυσικές εξωτερικές συνθήκες όπου συμβάλουν στην εξέλιξη αυτών. Έτσι, με τα διάφορα είδη των εδαφών που έρχονται από γεωλογικές και κλιματολογικές διαδικασίες προκύπτει η σχέση τους με την αρχαία κατοίκηση και πολιτισμική εξέλιξη του ανθρώπου.  Έτσι, μπορούμε να δούμε τις κλιματικές μεταβολές έχουν συμβεί κατά το γεωλογικό, προϊστορικό και ιστορικό παρελθόν.
Έτσι, τα παλιοκλιματικά[4] διαγράμματα είναι χρήσιμα για την ανασύσταση του παλιοπεριβάλλοντος που έζησε ο άνθρωπος στους προϊστορικούς και αρχαίους χρόνους. Συμβάλουν στην ερμηνεία μεταβατικών πολιτισμικών φάσεων αφού κατακλυσμοί και μεγάλες θερμοκρασίες είχαν ως αποτέλεσμα την μετανάστευση του ανθρώπου.
Πανγαία και Αιγηίδα
 Με την πάροδο του γεωλογικού χρόνου το σχήμα, το μέγεθος και η γεωγραφική κατανομή των ηπείρων και των θαλασσίων λεκανών αλλάζει. Ήπειροι μεταναστεύουν σε άλλα σημεία της υδρογείου, ωκεανοί ανοίγουν ή κλείνουν, οροσειρές αναδύονται ή διαβρώνονται.
Μια οριακή στιγμή ήταν η ύπαρξη μιας ενιαίας ηπείρου στην επιφάνεια της Γης, πριν από 200 εκ. χρόνια περίπου στο Ανώτερο Παλαιοζωϊκό που ονομάστηκε Πανγαία[5], η οποία περιβαλλόταν από ένα τεράστιο ωκεανό που λεγόταν Πανθάλασσα (Σχμ. 2).
Μια μεγάλη εσοχή υπό μορφή τεράστιου κόλπου αντιστοιχούσε στην Τηθύ θάλασσα, που χώριζε μερικώς το βόρειο τμήμα της Πανγαίας (Λαυρασία) από το νότιο (Γκοντβάνα). Στη συνέχεια ο κόλπος επεκτάθηκε σχίζοντας την ξηρά και δημιουργήθηκε ο ωκεανός της Τηθύος που διαχώρισε οριστικά την Πανγαία σε δύο τμήματα, τη Λαυρασία προς Βορρά και την Γκοντβάναπρον Νότο.
Η Γκοντβάνα άρχισε στη συνέχεια να διαλύεται σε επιμέρους κομμάτια που καθένα τους κινήθηκε με το δικό του τρόπο. Έτσι, από το ανατολικό τμήμα της Γκοντβάνα αποκόπηκαν τρία κομμάτια: η Ινδία, η Αυστραλία και η Ανταρκτική. Κατά το Κρητιδικό δημιουργήθηκε μια τεράστια σχισμή που εξελίχθηκε αργότερα στον Ατλαντικό Ωκεανό, διασπώντας συγχρόνως τη Λαυρασία σε δύο τμήματα, τη Βόρεια Αμερική και την Ευρασία. Ταυτόχρονα απέκοψε τη Νότια Αμερική από τη Γκοντβάνα. Η Ινδία στη συνέχεια κινήθηκε προς Βορρά και συγκρούστηκε με την Ευρασία δημιουργώντας τα Ιμαλάια, ενώ ταυτόχρονα η Αφρική κινήθηκε και αυτή προς Βορρά συγκρούστηκε με τη Ευρασία και δημιούργησε το υπόλοιπο αλπικό σύστημα στη Μεσόγειο (Άλπεις, Απέννινα κ.λ.π.). Πριν από περίπου 15-20 εκ. χρόνια άρχισε να απομακρύνεται η Αραβία από την Αφρική και στη συνέχεια συγκρούστηκε με την Ευρασία δίνοντας τα βουνά στο Ιράν και την ανατολική Τουρκία, ενώ ταυτόχρονα άνοιγε η Ερυθρά θάλασσα.
Στις αρχές της Μειοκαίνου υποπεριόδου και στο τέλος της Ολιγοκαίνου η Αιγηίδα[6] αναδύθηκε από την Τηθύ θάλασσα και περιλάμβανε ολόκληρη τη σημερινή Ελλάδα μαζί με το Αιγαίο πέλαγος και τη δυτική Μ. Ασία. Στην Τεταρτογενή περίοδο κομματιάστηκε και ύστερα από πολλές καταβυθίσεις σχηματίστηκε το Αιγαίο πέλαγος, στη θέση του οποίου (όπως λένε οι γεωλόγοι), κάποτε υπήρχε ξηρά με το όνομα Αιγηίδα (Σχμ. 3 και 3.1). Πριν από 1 με 3 εκατομμύρια χρόνια έγιναν γεωλογικοί μετασχηματισμοί, καθιζήσεις και τα νερά του Ατλαντικού ωκεανού μπήκαν στη Μεσόγειο κι έφτιαξαν το Αιγαίο. Οι πιο πολλοί άνθρωποι, που ζούσαν στην Αιγηίδα, χάθηκαν. Γλίτωσαν λίγοι στις κορφές των βουνών, τα σημερινά νησιά, για να δημιουργήσουν ύστερα από χρόνια τον Αιγαίο πολιτισμό.
(Σχμ. 3.1) Αιγηίδα
Στο Ανώτερο Πλειόκαινο (2 εκ. χρόνια από σήμερα), η καταβύθιση της ξηράς έγινε εντονότερη με αποκοπή της Πελοποννήσου από την άλλη ηπειρωτική Ελλάδα και με ανάπτυξη του Αιγαίου πελάγους.
Από το στάδιο αυτό έως σήμερα (τελευταίο 1 εκ. χρόνια) παρατηρήθηκε μια ανύψωση της Πελοποννήσου και της Κρήτης και μια βύθιση του Αιγαίου και ιδιαίτερα των Κυκλάδων. Η σύνδεση της ηπειρωτικής Ελλάδας με τη Μικρά Ασία έως το πρόσφατο γεωλογικό παρελθόν επέτρεψε τη μετανάστευση των θηλαστικών, γι αυτό και σήμερα βρίσκουμε απολιθώματα μεγάλων θηλαστικά στα νησιά (π.χ. ελέφαντες στη Νάξο, Τήλο, κ.λ.π.).
Τα  αρχαία  λείψανα  που έχουν βρεθεί  στα  νησάκια της Πλάκας, της Αλυκής και της Αρτίμου, τα διάφορα ευρήματα  στην Άρτιμο και το Λεμονοδάσος,  αλλά  κυρίως τα σημαντικά ευρήματα στο Μόδι  και τον Κάβο Βασίλη – Κοκορέλι της Καλαυρίας, ενισχύουν την άποψη ότι οι ακτές αυτές  Κοκορέλι – Μόδι – Καραπολίτι – Σκύλλαιο,  ήταν ενωμένες  μεταξύ τους και αποτελούσαν ενιαία  ξηρά  με την  Αλυκή και την Άρτιμο, και κατοικήθηκαν χιλιάδες χρόνια  πριν από την Τροιζήνα, τα γνωστά αρχαία Μέθανα  και την Καλαυρία.  
Πριν 160 εκ. χρόνια  Τροιζηνία – Ερμιονίδα  ήταν  βυθός. Αυτό  μαρτυρούν  και  τα  απολιθωμένα μαλάκια «Αμμωνίτες», που βρέθηκαν κατά  χιλιάδες  στην κορυφή του Ορθολιθίου, κοντά στο Ανω φανάρι.
Κατά τη Τριτογενής περίοδος, πριν 11 εκ. χρόνια, δεν υπάρχει ούτε Πόρος  (Καλαυρία-Σφαιρία), ούτε Μέθανα, ούτε Τροιζηνία, ούτε Σαρωνικός Κόλπος, υπήρχε   μόνο η Αιγηϊδα που συνεχώς, αλλού καταβυθίζεται κι αλλού ανυψώνεται. Συγχρόνως, από  τη  Μεγαλόπολη ως  το Πικέρμι,  κι  από  την  Πτολεμαϊδα  ως   την Κρήτη,  σουλατσάρουν ελέφαντες, λιοντάρια, ρινόκεροι, πίθηκοι, ύαινες  κλπ. Τα  ζώα αυτά  κυκλοφορούν  και  στην  Τροιζηνία,  αλλά  και  στον Σαρωνικό  που  είναι  ακόμη  ξηρά.  Η   στάθμη   της  θάλασσας   είναι  300  μέτρα   πιο   χαμηλά, Και  τα βουνά  300 μέτρα πιο ψηλά.  Η  Μεσόγειος   είναι   πολλές  λίμνες. Το κλίμα  είναι  σχεδόν  τροπικό. Παράλληλα  οι ανακατατάξεις συνεχίζονται.     
Η  περιοχή  του  Σαρωνικού  βυθίζεται και δημιουργούνται η  Αίγινα,  η  Σαλαμίνα,   η  Καλαυρία,  τα Μέθανα, η Ύδρα και οι Σπέτσες, καθώς και οι ακτές της Τροιζήνας, της Πλάκας, του Καραπολιτιού, του Σκυλλαίου και της Ερμιόνης. Στη συνέχεια, στα Μέθανα το ηφαίστειο εκρήγνυται.  Δημιουργεί τους σήμερα γνωστούς κρατήρες.  Πολύ  αργότερα, ξεσπάει  και το ηφαίστειο του Πόρου.
Ώσπου,  φθάνουμε    στο 10.000 π.Χ.   που  σπάει  το   φράγμα του  Γιβραλτάρ  και  δημιουργεί  τη  Μεσόγειο  θάλασσα. Μεγάλες, πάλι, οι γεωλογικές ανακατατάξεις. Πολλοί από τους   παλαιολιθικούς   ανθρώπους  πνίγηκαν.   Αλλά  αρκετοί  σώθηκαν  και  επιβίωσαν,  για να αφήσουν  πίσω  τα σημάδια τους, αδιάψευστες  μαρτυρίες   ότι υπήρξαν.
Με βάση όλα αυτά τα γεγονότα φτάνουμε βλέπουμε ότι στα πρώτα στάδια της ανθρώπινης κοινωνίας, η εξάρτηση του ανθρώπου από την φύση ήταν πιο άμεση. Τα έντονα φυσικά φαινόμενα όπως πλημμύρες, σεισμοί, καταιγίδες, ηφαιστειακές εκρήξεις, ερμηνεύτηκαν ως θεϊκά και συνδέθηκαν με τους θεούς, ημίθεους ή με ανθρώπους που είχαν υπερφυσικές δυνάμεις και  αναγνωρίζονται σήμερα σε αρχαίους μύθους.


[1] http://www.physics4u.gr/articles/2004/geologicaltimescale1.html.
[2] Αρχαιολογία και περιβάλλον, Ι. Λυριτζής, σελ. 29, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα 2005.
[4]  Αρχαιολογία και περιβάλλον, Ι. Λυριτζής, σελ. 33, εκδ. Καρδαμίτσα, Αθήνα 2005.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου